Een vrouw van deze tijd is op de overgang voorbereid

Artikel over de overgang

Waarom de menopauze het leven van een vrouw zo verandert

Mijn eerste échte confrontatie met het ouder worden vond een maand of drie geleden plaats en draaide toen nog vooral om mijn uiterlijk. Een vriendin nam me mee naar een kliniek voor cosmetische chirurgie, want zij wilde graag van wat lachrimpeltjes af (die ik juist zo leuk vond). Ik besloot meteen maar eens te informeren naar de denkrimpels in mijn voorhoofd. Die konden toch zeker ook wel worden weggewerkt door middel van een botoxje of fillertje? De consulente keek me aan en zei: ,,Nee, dat gaat bij u echt niet werken. Als we dat doen, bestaat het risico dat uw voorhoofd wat ‘zwaarder’ wordt en dat uw oogleden nóg meer gaan hangen. Ik raad u dus ten zeerste aan eerst uw oogleden te laten liften.”

De dip ging over. Ik dacht: ach, hoe belangrijk is dat uiterlijk nou eigenlijk? Het gezicht kan immers altijd worden opgepoetst met een make-upje, er zijn hippe bloesjes met lange mouwen te koop, de knieën zie je niet in een spijkerbroek en voor die borsten zijn de beugelbeha’s uitgevonden, nietwaar? Zelfs voor het tandvleesprobleem blijkt een goede behandeling te zijn.

Wat is er nu nog om me op te verheugen?

Samenwonen

Overdag denk ik vaak aan vroeger, toen ik de leeftijd had van de studenten aan wie ik nu af en toe les geef. Wat een mooie tijd was dat toch. Toen alles nog open lag en je niet kon wachten op de volgende fase van je leven. Want na de studie kwam de verre reis en daarna je eerste eigen huis, daarna zou je gaan samenwonen en misschien wel trouwen, dan kwamen de baan, de kindjes, een nog groter huis…

Als ik op een avond met een vriendin van begin 50 in een kroegje aan de wijn zit en haar vertel over mijn gevoelens, wijst ze me op het boek De Overgang. Hierin staat dat deze periode in een vrouwenleven over veel meer gaat dan alleen lichamelijke ongemakken. Voor de vriendin werkte het boek als een troost, door het lezen ervan en de herkenning voelde ze zich een stuk minder alleen.

Ik besluit bij Jos Teunis te rade te gaan, medeschrijver van het boek, en al vijftien jaar verpleegkundig overgangsconsulent. Dat houdt in dat ze aan vrouwen in de (pre)overgang advies en ondersteuning geeft op zowel lichamelijk als psychisch gebied. Ze zegt meteen dat de gedachten die ik heb heel goed onderdeel van de overgang kunnen zijn. ,,Vrouwen die nog menstrueren, realiseren zich vaak niet dat de overgang al zijn intrede doet als je midden 40 bent. Ook huisartsen denken te weinig aan de overgang, als ze vrouwen in hun praktijk krijgen die klachten hebben als emotionele instabiliteit en somberheid. ‘U menstrueert nog? Nou nee hoor, dan is het niet de overgang.’ Dat is een behoorlijke misvatting. Je moet goed met iemand in gesprek gaan om te kijken in hoeverre hormonen een rol spelen. Had de vrouw die sombere gevoelens ook altijd vlak voor ze menstrueerde, oftewel was er sprake van premenstrueel syndroom (pms)? Is er eerder in het leven sprake geweest van een depressie? Als je dat allemaal tegen elkaar afweegt, weet je vaak wel: o ja, hier spelen hormonen een rol. Feit is dat pms zich verbreedt in de premenopauze. Je krijgt steeds zwakkere eicellen, waardoor je per maand minder oestrogeen uitstoot. En juist dan begint eerder dat sombere gevoel. Daardoor heb je nog twee goede weken en twee heel slechte.”

Van dik hout

Sommige vrouwen willen ineens alles in hun leven anders. ,,Vaak gaat dat als van dik hout zaagt men planken: je zult de vrouwen de kost moeten geven die opeens genoeg hebben van hun baan en baas, die dromen van een carrièreswitch. Of die denken dat een andere partner de oplossing is. Grote kans dat die onrust en veranderdrang veroorzaakt worden door schommelende hormonen.”

Haar opmerkingen zijn voor mij een openbaring. Wat ik aanzie voor een soort verlate midlifecrisis, komt dus wellicht ‘gewoon’ door hormonen. Ik denk aan vriendin Sandra, die net als ik midden 40 is en sinds een jaar in mijn ogen ‘een beetje raar’ is geworden. Omdat ze zo vergeetachtig is, schrijft ze alles op briefjes, die door het hele huis hangen. Ze slaapt slecht en klaagt aldoor over haar baan. Voorheen was ze altijd vrolijk en energiek. Ik leg deze casus voor aan consulent Teunis. ,,Ik kan natuurlijk niet zo even zeggen wat er met je vriendin aan de hand is, maar het verhaal komt me bekend voor. Vanochtend nog had ik een psychiater in mijn praktijk. Ze functioneerde altijd prima, maar zegt nu: ‘Ik kan gewoon niet meer de hele dag met depressieve mensen werken, want ik ben zelf niet oké. Ik word er helemaal agressief van en denk vaak: daar heb je er weer zo een.’ En dat terwijl ze dertig jaar lang haar werk met veel plezier deed.

,,De verklaring kan liggen in de daling van oestrogeen die bij de overgang hoort. Dit heeft effect op de neurotransmitters serotonine en oxytocine. Serotonine heeft invloed op je stemming. Doordat je minder serotonine aanmaakt, ga je ook minder goed slapen. Het kan dan lastig zijn de kar te trekken. Daar komt bij dat oxytocine invloed heeft op je sociale vaardigheden. Oxytocine is ook bekend als liefdeshormoon, het komt vrij bij alle vormen van intimiteit. Ook van deze neurotransmitter wordt er minder geproduceerd als het oestrogeenniveau daalt. Dat zorgt ervoor dat vrouwen in de pre- en postmenopauze meer met rust gelaten willen worden. En vormen van sociaal contact willen mijden; feestjes, verjaardagen, even een gesprekje met een collega en bedrijfsactiviteiten, geen zin meer in. Ik noem het sociaal uitgezorgd zijn, maar wel met de positieve boodschap dat er meer ruimte komt voor jezelf.”

Teunis komt met nog een voorbeeld uit haar praktijk. ,,Iemand met een hoge functie in het bedrijfsleven kreeg ineens extreme angstklachten. Ze durfde niet meer auto te rijden, werd nerveus als ze voor een groep iets moest zeggen. Van de arts kreeg ze antidepressiva, maar dat werkte voor haar niet. Op mijn advies heeft ze een lage dosis hormonen geprobeerd. Ze knapte daar heel erg van op. ‘Dit was het dus, de overgang!’ riep ze de laatste keer.”

Angst- en paniekklachten, depressieve gevoelens, onrust, verandergedrag, stemmingswisselingen, concentratie- en geheugenstoornissen, irritaties… De lijst met ‘mentale overgangsklachten’ is lang. Overigens heeft niet iedere vrouw hier last van. Het is maar net hoe gevoelig je bent voor hormonale veranderingen.

De overgang is een kans om je ware zelf te leren kennen

Als ik hierover nadenk, is mijn conclusie dat ik er gevoelig voor ben. Pms is mij niet vreemd en was ik in mijn puberteit, ook zo’n periode van extreme hormoonschommelingen, niet afwisselend boos, verdrietig en geïrriteerd?

Al met al word ik niet echt blij van alle informatie die ik krijg. En dan ben ik nog maar in de premenopauze. Gelukkig is daar Lisette Thooft, schrijver van het boek De beste tijd van je leven, spiritueel door de overgang. Misschien kan zij me een beetje opbeuren. ,,De overgang is een kans om je ware zelf te leren kennen”, zegt ze tegen me. Kijk, dat begint al goed. ,,Voor de overgang word je als vrouw ‘geregeerd’ door geslachtshormonen. Je bent daardoor gespitst op de ander, of dat nou je kinderen zijn, je partner of je baas. De vraag is al snel: wat wil de ander van me? In de overgang verandert dat. Er komt ruimte voor jezelf. Ruimte om jezelf af te vragen: wat wil ík eigenlijk? Wat heeft mijn ziel nodig?”

Thooft is 63 en kan inmiddels met enige afstand terugkijken op haar eigen overgang. ,,Natuurlijk vond ook ik de lichamelijke veranderingen niet fijn. De rimpels, de grijze haren… Je wordt een beetje onzichtbaar voor de buitenwereld. Maar je krijgt er een ander soort schoonheid voor terug, een innerlijke vrijheid. Je wordt een heel mens.”


Bang om ouder te worden is ze niet. ,,Welnee. Ik heb nog een heel stuk te gaan. En juist mensen tussen de 60 en 80 jaar zijn vaak, mits ze gezond zijn, heel happy.”

Onderzoek van onder anderen geluksprofessor Ruut Veenhoven bevestigt het beeld dat de meeste mensen op oudere leeftijd het gelukkigst zijn. Sterker nog: rond de 70 zijn de meeste mensen weer net zo gelukkig als toen ze 16 waren. Is de (geestelijke) overgang eenmaal voorbij, dan wachten er dus mooie tijden. De zonnige herfst van het leven. Ik hoef dus helemaal niet bang te zijn voor een L-vormig leven, dat eindigt in een vlakke lijn. Ik ga voor de U. 

Bron: AD 9 juli